Sæunn Stefánsdóttir

Við framsóknarmenn stóðum í þeirri trú að ætlunin væri að afgreiða málið í sátt á milli stjórnvalda og þeirra aðila sem gegna lykilhlutverki í því að bregðast við þeirri djúpu efnahagslægð sem blasir við okkur. En það var öðru nær. Forsvarmenn Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífisins lýstu á fundi viðskiptanefndar yfir megnri óánægju með frumvarpið og þá um kvöldið var ljóst að ríkisstjórnin hafði ekki haft neitt samráð við þessa hagsmunaaðila við gerð frumvarpsins. Samræðustjórnmálin í verki eða hvað? Það að ríkisstjórnarflokkarnir skuli leyfa sér á tímum sem þessum að koma fram með þessum hætti réttlætir eitt og sér vantraust á ríkisstjórnina.

Að hverfa aftur til gjaldeyrishafta og mikilla inngripa í markaðinn er óneitanlega afturhvarf til fortíðar. Og það undir forystu flokka sem hingað til hafa hreykt sér af stefnu sinni um afnám hafta. En stefnuleysi ríkisstjórnarinnar hefur valdið því að staðan er eins og raun ber vitni.

Gríðarlegar hamfarir hafa átt sér stað á íslenskum fjármálamarkaði að undanförnu. Þrír öflugir bankar hafa riðað til falls í kjölfar hinnar alþjóðlegu efnahagskreppu sem nú geysar og hitti skuldsett fyrirtæki hérlendis illa fyrir. Ekki bætti  svo aðgerðarlítil ríkisstjórn úr. Þjóðarinnar bíður því það erfiða en um leið spennandi verkefni að byggja upp nýtt Ísland. Mikilvægt er að þar takist vel til og að hæfileikaríkt og framsýnt fólk úr öllum áttum komi þar að málum.

Staðan sem nú er uppi er mjög sérstök. Allir stærstu viðskiptabankarnir eru nú á forræði ríkisvaldsins. Mikil uppstokkun er framundan þar sem taka þarf erfiðar ákvarðanir um framhaldið. Fólk og fyrirtæki eiga mikið undir í þessari stöðu þar sem bankarnir munu hafa mikil ítök í formi hlutafjár og lánafyrirgreiðslu. Það er því ljóst að mikil völd munu fylgja því að stýra hinum nýju ríkisreknu bönkum. Völd um hvaða fyrirtæki lifi og hver deyi.

Miklir erfiðleikar blasa við í íslensku efnahagslífi nú um stundir og ljóst að framundan eru vandasöm viðfangsefni fyrir almenning og atvinnulífið í landinu. Lúta þau að grundvallaratriðum hvers þjóðfélags, þ.e. hvernig unnt sé að tryggja atvinnu manna, halda fyrirtækjum gangandi og viðhalda og treysta velferð og samhjálp samfélagsins.

Af þeim sökum felast brýnir hagsmunir í því að íslenska þjóðin úrskurði sjálf um það í hvaða átt hún vilji að íslenskt samfélag þróist á næstu árum og áratugum. Ekki er unnt að eyða öllu meiri tíma í vangaveltur og karp um hvað kann og kann ekki að felast í þeim valkostum sem uppi eru varðandi gjaldmiðilinn og stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna. Fólk og fyrirtæki líða á hverjum degi fyrir aðgerðaleysi og ákvarðanatökufælni.

Þjóðin þarf að fá að kveða upp sinn dóm um skipan mála í framtíðinni og hið eina rétta er að hún geri það í sérstakri þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hún vilji byggja á þeirri stöðu sem við búum við í dag eða hvort hefja eigi aðildarviðræður við Evrópusambandið. Mikilvægt er að atkvæðagreiðslan verði óháð flokkspólitískum kosningum og fari því fram í síðasta lagi í maí 2009. Um svo brýnt mál er að ræða að rétt er að þingmenn þjóðarinnar sýni þá ábyrgð og þverpólitísku samstöðu að lyfta umræðunni upp úr þeim skotgrafarhernaði sem ríkt hefur liðin misseri og beiti sér fyrir því að faglegar stofnanir taki saman upplýsingar um kosti og galla aðildar sem í kjölfarið yrðu birtar þjóðinni.

Í hinni svarthvítu eða grængráu þjóðfélagsumræðu finnst mér stundum orðræðan lýsa samfélaginu eins og það var hér fyrir tugum ára. Til marks um það er sjaldan minnst á þá miklu menntasókn sem staðið hefur frá árinu 1995 og kemur fram í tölum um fjölda háskólanema á þessum árum. Fyrir nokkru var fyrirspurn minni til menntamálaráðherra um fjölda nema á háskólastigi dreift á þinginu og kemur margt merkilegt fram í því.

Það er sagt að fáir landsmenn nenni að horfa á umræður frá Alþingi og því ekki úr vegi að velta fyrir sér hversvegna. Hversvegna skyldi fólk ekki horfa á umræður milli þingmanna og stjórnmálaflokka – umræður um þeirra eigin framtíð og framtíðarhorfur komandi kynslóða.